کاربران محترم: دسترسی به صفحات داخلی روزنامه از ساعت 12 میسر می باشد
AFTAB YAZD NEWSPAPER
پنج شنبه, 26 فروردین 1400   Thursday 15 April 2021
RSS فیدخوان
روزنامه در یک نگاه

جستجو در آرشیو

 Instagram.com/aftabyazd
طراحی و اجرا: هنر رسانه

زمان انتشار: 26 خرداد 1394

صفحه خبر: اجتماعی

جمشید میرزایی استاد جامعه شناسی دانشگاه فرهنگیان(پردیس زینبیه)- مقدمه-بسیاری از ما اصطلاح لمپن را شنیده ایم. به راستی لمپن به چه معنی می باشد و در پس این واژه چه چیزی نهفته است؟ فرد لمپن چگونه فردیست؟ اخلاق لمپنی یعنی چه؟ لمپن ها دارای چه شرایط اجتماعی و روانی هستند؟ نوع نگرش آنها نسبت به مسائل جامعه، فرهنگ، مذهب و ... چگونه است؟ در این نوشتار سعی می کنیم در حد توان فکری و بضاعت علمی خود پاسخی به این پرسش ها بدهیم. در کتاب درآمدی بر دایره المعارف علوم اجتماعی در برابر اصطلاح Lumens Proletariaچنین آمده است:« اصطلاحی است آلمانی که معنای لغوی آن "رنجبران پاره جامه" است و اغلب به نادرست دون رنجبران ترجمه شده است. مارکس با این اصطلاح، حکومت ولگردان و سرباران شهرهای بزرگ را می رساند. وی در اثرش، بیانیه کمونیست در این باره می گوید: این موجودات گندیده و
غیر فعال، این پست ترین قشرهای اجتماعی... شرایط زندگی خاصی
دارند که در آن آمادگی فروش خویشتن به ارتجاع فراهم
می شود؛ به نظر مارکس این قشر، بیش از همه مظهر رسوب های
جامعه کهن قبل از سرمایه داری در دنیایی است که به سوی صنعت گام می نهد. بر عکس، از دیدگاه بوخارین اینان قبل از همه، از جمله رسوب های خود جامعه سرمایه داری هستند. او در اثرش با نام الفبای کمونیسم می نویسد: به جای رنجبران قشری نوپدید می آید که عادت به کار کردن را از دست
می دهد و این قشر از جامعه سرمایه داری را با این نام می خوانند.»
ویژگی های فرهنگی، اجتماعی و روانی لمپن ها
از نظر شرایط اقتصادی، فرهنگی، روانی، اجتماعی و خانوادگی افراد لمپن دارای خصایص ویژه ای هستند: نظیر بیکار و
کم کار یا شاغل در مشاغل غیر حرفه ای، بیسواد و یا کم سواد،
ضعف سلامت جسمانی، زندگی زیر خط فقر، فاقد پس انداز و انباشت ثروت، سن پایین امید به زندگی، عدم مشارکت در تولید اجتماعی، روحیه انگل وار و زائد و سربار بودن، سکونت در محلات و مناطق محروم و پرتراکم یا حاشیه شهر، مصرف مواد مخدر، روحیه مقلد و فرمانبرداری، عدم پایبندی به هنجارهای جامعه، ناتوانی در همنوایی با ارزش ها و هنجارهای اجتماعی، خواهان آزادی بی قید و شرط بودن و رهایی از هرگونه قانون و هنجار، فقدان پایگاه اجتماعی، عناصری دکلاسه و فاقد طبقه، تمایل به خرابکاری و اوباشگری، در پی شادی و لذت های گذرا بودن،
برای مقداری پول یا یک وعده غذا تن به هرکاری دادن،
به هر سوی روان شدن (حزب باد)، فاقد هر گونه مرام و ایدئولوژی مشخص بودن(مگر ایدئولوژی هر چه پیش آید خوش‌آید)، روحیه سرخوردگی و درماندگی، عدم هویت فرهنگی و اجتماعی و در کل تعلق داشتن به قسمت های پس رانده جهان.
زنده یاد علی اکبر اکبری در کتاب ارزشمند خود به نام لمپنیسم در مورد این قشر چنین توضیح می دهد« لمپن ها از جنبه طبقاتی خلق و خوی یکسانی ندارند. گروهی به طور کلی خصلت طبقاتی خود را از داست داده اند و آنقدر در فساد غرق شده اند که هیچ امیدی به نجات آنان نیست. این ها چه از نظر اقتصادی و چه از نظر اجتماعی بزرگترین مشکلات را برای جامعه به وجود می آورند. گروه دوم شامل افرادی می‌شوند که وضعیت
و حالت دوگانه ای دارند. یعنی متناسب با اوضاع و احوال گاهی به سمت زندگی لمپنی و گاهی به سمت زندگی توام با کار و تلاش روی می آورند... . لمپن ها چون دارای زندگی آشفته و نا بسامان هستند و در مشاغل بی ثبات به سر می برند، فاقد منافع و آگاهی صنفی و طبقاتی هستند و به پریشان فکری و آشفتگی روانی دچارند و در حالت ترس و دلهره دائمی به سر می برند. لمپن ها بدین دلیل عناصری بی شخصیت، بی انضباط، انتقامجو، فرصت طلب و فتنه گرند.»
نمونه های تاریخی لمپنیسم
با آگاهی که از این توضیح بدست آوردیم می توان
برخی مصادیق آن را در تاریخ و جامعه معاصر ایران و دیگرجوامع مشخص نمود که برای توضیح بیشتر، چند نمونه تاریخی را ذکر می کنیم:
1- فرانسه: تقریباً شصت سال پس از انقلاب کبیر فرانسه،
لوئی بناپارت با استفاده از یک فرصت اجتماعی که
بر اثر سرخوردگی بعد از شرایط انقلاب ایجاد شده بود،
در سال 1851م. با سوار شدن بر موج نیروهایی که بدون پایگاه اجتماعی بودند توانست با کودتایی بقایای جامعه مدنی را تخریب کند و به عنوان امپراتور تاجگذاری کند. وی با بسیج کردن لمپن ها همراه با ارتش بیکاران و رجالگان به کلیه نهادهای مدنی حمله کرد.
2- آلمان: در دوران آلمان هیتلری(1945-1933م)می توان شاهد حضور و بروز لمپنیسم در جامعه بود. هیتلر با تکه بر غلیان احساسات توده ها، پایه های فاشیسم را مستحکم ساخت. «در گفتگویی که میان مارتین هایدگر و کارل یاسپرس صورت گرفته است، یاسپرس می پرسد چگونه آدم بی فرهنگی مثل هیتلر می تواند بر آلمان فرمان براند؟هایدگر می گوید مسئله
بر سر فرهنگ نیست به حرکت بی نظیر دست های او نگاه کن.»
3- ایران: چند سال پس از انقلاب مشروطیت به دنبال برخی علل نظیر خستگی و ناامیدی مردم از بازی های سیاسی، ضعف و زوال مداوم دولت ها و کابینه ها، عدم کفایت و شایستگی برخی از مشروطه خواهان، ملبس شدن مستبدین سابق در لباس مشروطیت، تنفر شدید مردم از اعوان و انصار مستبدین قاجار
و ... فردی وارد عرصه سیاست ایران شد و به تعبیر درست توسط انگلیسی ها وارد عرصه شد که نمونه خوبی برای این نوشتار
می باشد. رضاخان میر پنج معروف به رضا ماکسیم، فردی از لایه‌ها و قسمت های فرو مایه و پس رانده جامعه و فاقد هرگونه فرهیختگی و شایستگی اجتماعی بر تخت قدرت تکیه زد و مشروطه را به سخره گرفت و آرمان های مشروطیت را به تاریخ و بایگانی سپرد.
علاوه بر همه این ها باید نگاهی به کودتای 28مرداد1332 انداخت. نام هایی نظیر شعبان بی مخ(شعبان جعفری)، عبدا... جندقی(میرزای شهریاری) و... مطرح هستند. البته باید گفت که در مورد پدیده ای تاریخی همچون کودتای 28مرداد، صرف نام ها مطرح نیست، بلکه ظهور و بروز و نقش آفرینی پدیده ای خطرناک به نام لمپنیزم مطرح است. افرادی فاقد هویت طبقاتی شاخص و فاقد هرگونه فرصت اجتماعی برجسته و... نام لمپن را برجسته می سازند. در هنگام فرار شاه به رم در 25مرداد1332 گروهی از لات ها و چاقوکشان میدانی وارد عرصه می شوند. نقل است که عبدا...جندقی خطاب به طیب می گوید:
«اعلی حضرت هم که رفتند!» و دوستش جواب می دهد:
«بَرِش می گردانیم، می آریمش!» سخنان قاطعانه این لمپن ها حاکی از آن است که به شدت حمایت مالی شده اند و برای
اوباش گری و ریختن و بر هم زدن نظم اجتماعی آمادگی کامل دارند. اینان سردسته لات ها و چاقوکشان مهاجمی بودند که خانه دکتر محمد مصدق نخست وزیر وقت را در روز کودتا با خاک یکسان کردند و با کمک و همکاری برخی دوستانشان پارچه نوشته ای با این مضمون بر سر درخانه مصدق آویختند:
سرشب به تن سر، به سر تاج داشت
سحرگه نه تن سر، نه سر تاج داشت
به یک گردش چرخ نیلوفری
نه نادر به جای ماند و نه نادری
شعبان بی مخ لمپنی از طبقات فرومایه جامعه که سرکردگی اوباش را در کودتا به عهده داشت در این حادثه نقش تاریخی خود را ایفا کرد. همه این افراد بعد از کودتا از حمایت ها و الطاف ملوکانه برخوردار شدند. شعبان بی مخ صاحب یکی از بزرگترین زورخانه های پایتخت شد و مدال شجاعت دریافت کرد. دیگری چندین هزار متر زمین در تهران صاحب شد و اجاره میوه باغات شمال خاندان سلطنت تا پنج سال به او تعلق گرفت و نیز انحصار واردات موز به پایتخت. بدین ترتیب بقایای مردم سالاری نحیفی که طی سال های 20تا 32 پدید آمده بود، تخریب شد.
نگرش لمپن ها به مدرنیته
لمپن ها برای مدرنیته و تفکر مُدرن ارزشی قائل نیستند. در عین حال هیچ گونه وابستگی به سنت و میراث سنتی نیز ندارند و در جای خود به شکل فرصت طلبانه ای از این موارد استفاده می کنند. مثلاً سعی می کنند از برخی ابزارها و مصنوعات مدرنیته استفاده کنند بدون آنکه فرهنگ استفاده از آن را داشته باشند.(قرار گرفتن ابزار و تکنولوژی مدرن در دست افرادی با تفکرات ماقبل مدرن).
نگرش لمپن ها به مذهب و سنن دینی لمپن ها فاقد هرگونه هویت دینی هستند و هیچ گونه تفکری از آثار دینی در رفتار و کردار آنان مشاهده نمی شود. برای لمپن ها که فاقد هویت و طبقه و پایگاه هستند هیچ گونه تعلق خاطری نیز به میراث سنتی و مذهبی ندارند. رویکرد آنان به مذهب عاطفی است. در مواقع خاصی از سال فرصت طلبانه به صحنه مراسم مذهبی وارد می شوند. این حرکت بیشتردر دو مقطع زمانی صورت می گیرد: اعیاد مذهبی نظیر جشن
نیمه شعبان و ایام عزاداری های عاشورا. بارها در جشن نیمه
شعبان در لابه لای تلاش های مردم مومن، افرادی را
می بینیم که نه امام زمان(عج)را می شناسند و نه چیزی از
غیبت، ظهور، انتظار و...می فهمند. اما با برپا کردن سور و سات و پایکوبی و رقص چنان به شعف می آیند و
می رقصند که جشن نیمه شعبان را با مراسم عروسی اشتباه
می گیرند و حرکاتی انجام می دهند که با هیچ گونه تفکر و منطق دینی سازگار نیست و مردم عادی و رهگذران را تماشاچی و متحیر حرکات سبک خود می کنند. در ایام عاشورای حسینی که جامعه غرق در عزای امام سوم شیعیان است افراد لمپن مجدداً وارد عرصه می شوند. حضور آنان در مناسک سوگواری و عزاداری بیش و پیش از اینکه یک عمل مذهبی باشد یک کنش اجتماعی است. انجام حرکات مغایر با شعائر مذهبی، بر سرو صورت و سینه کوبیدن های عجیب و غریب، قمه زنی و دیگر حرکات خشن، نزاع و درگیری با دیگر دسته جات عزاداری و... که جملگی توسط مراجع عظام تقلید حرام اعلام شده است. برای افراد لمپن نه قیام امام حسین(ع) مهم است و نه واقعه کربلا و نه مفهوم شهادت و... .
برای اینان ایام عزاداری حسینی فرصتی است برای ظهور و بروز رفتارهای غیر منطقی خود و نمایان ساختن حرکات، فرهنگ و اندیشه پس رانده و ارتجاعیشان.


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:
آفتاب یزد از چاپ نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
نظرات پس از تأیید در بخش روی خط آفتاب روزنامه چاپ می‌گردد.

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام