کاربران محترم: دسترسی به صفحات داخلی روزنامه از ساعت 12 میسر می باشد
AFTAB YAZD NEWSPAPER
پنج شنبه, 02 اسفند 1397   Thursday 21 February 2019
RSS فیدخوان
روزنامه در یک نگاه

جستجو در آرشیو

 Instagram.com/aftabyazd
طراحی و اجرا: هنر رسانه

زمان انتشار: 17 تیر 1396

صفحه خبر: باشگاه نویسندگان

به پدیده مهاجرت گسترده تحصیلکردگان، دانشگاهیان و دانشمندان یک کشور یا جامعه به کشورهای دیگر، اصطلاحاً «فرارمغزها» گفته می‌شود. تا دهه 1960 میلا‌دی که نخستین‌بار اصطلاح «فرارمغزها» مطرح شد، این مسئله فقط از دیدگاه اقتصادی بررسی می‌شد. از دهه 1970 میلا‌دی مسئله فرارمغزها از ابعاد اجتماعی، فرهنگی و اقتصادی در قالب الگوهای مهاجرت پیگیری می‌شود. فرارمغزها از منظر آسیب‌شناسان به‌نوعی استثمار‌شدگی کشورهای جهان سوم، توسط کشورهای توسعه‌یافته محسوب می‌شود، همچنین به‌عنوان مخرب‌ترین بحران اجتماعی شناخته و تعریف شده است که پیامدهای بسیار ناگوار آن غیرقابل تصور می‌نماید.
موضوع «مهاجرت نخبگان» اولین باری نیست که از سوی جامعه‌شناسان و کارشناسان اجتماعی و فرهنگی مطرح می‌شود. این پدیده به‌عنوان یک آسیب‌ اجتماعى از دهه چهل در ایران مورد توجه قرار گرفت، اما در سال‌های اخیر آمار مهاجرت نخبگان به‌ویژه دانشجویان به دلایل گوناگون از رشد قابل‌توجهی برخوردار بوده است. حال سوال اساسی این است که «چرا در تمام این سال‌ها، همچنان این موضوع در جامعه ما به‌عنوان یک مسئله مطرح است و برای آن راه‌حلی پیدا
نشده است؟»
طبق آمار صندوق بین‌المللی پول، ایران به‌لحاظ مهاجرت نخبگان، در میان ۹۱ کشور در حال توسعه یا توسعه‌نیافته جهان، مقام نخست را دارد. تخمین زده می‌شود سالانه 150 تا 180 هزار تحصیلکرده به دلایلی از کشور خارج می‌شوند. در واقع خروج سالانه ۱۵۰ تا ۱۸۰ هزار ایرانی با تحصیلات عالی، معادل خروج 150 میلیارد دلار سرمایه سالانه است. تحقیقات بانک‌جهانی نشان می‌دهد از میان کشورهایى که به‌دلیل در اختیارگذاشتن امکانات پژوهشى و رفاهى به صاحبان اندیشه بیشترین نخبگان ایرانى را به خود جذب کرده‌اند، آمریکا و کانادا به ترتیب رتبه اول و دوم را به خود اختصاص داده‌اند.
نگاهی اجمالی به آمار و ارقام مربوط به پدیده فرارمغزها، از افزایش قابل تامل و نگران‌کننده خروج نخبگان ایرانی از کشور حکایت دارد. آمارهای بنیاد ملی نخبگان ایران نشان می‌دهد، ۳۰۸ نفر از دارندگان مدال المپیاد و ۳۵۰ نفر از برترین‌های آزمون سراسری از سال ۸۲ تا ۸۶ به خارج مهاجرت کرده‌اند. طبق آمار رسمی اداره گذرنامه، در سال ۸۷ روزانه ۱۵ کار‌شناس ارشد، ۴ دکترا و سالانه ۵۴۷۵ نفر لیسانس از کشور مهاجرت کرده‌اند. همچنین بر اساس آمار ارائه شده از سوی مجلس ‌شورای‌ اسلامی، ۶۰ هزار نفر از ایرانیانی که در سال ۱۳۸۹ مهاجرت کرده‌اند در زمره مهاجران نخبه دسته‌بندی می‌شوند. این افراد غالباً دارای مقام‌هایی در المپیادهای علمی بوده یا جزء نفرات برتر کنکور یا دانشگاه‌ها هستند.
آمارهای مرکز علوم‌انسانی و مطالعات فرهنگی ایران نشان می‌دهد؛ در سال ۱۳۹۱ حدود ۱۵۰ هزار دانشجو تقاضای خروج از کشور را کرده‌اند که بیشترشان دانشجوی دوره دکترا بودند. بر اساس همین گزارش، از ۱۲۵ دانش‌آموز ایرانی که در سه سال گذشته در المپیادهای جهانی کسب رتبه کردند، ۹۰ نفر آنها هم‌اکنون در آمریکا مشغول تحصیل هستند. همچنین ۶۴ درصد دانش‌آموزان ایرانی مدال‌آور المپیاد طی ۱۴ سال گذشته از ایران مهاجرت کرده‌اند.
آمارهای موجود از افزایش خروج جوانان ایرانی برای ادامه تحصیل به خارج از کشور حکایت دارد. در این بین حجم خروج نخبگان از کشور نیز قابل تامل است. مهاجرت نخبگان می‌تواند منجر به از دست دادن خزانه ژنی چنین افرادی در جامعه و کاهش هوش ملی طی نسل‌ها شود. از سوی دیگر پدیده فرارمغزها منجر به کاهش نیروهای علمی در نتیجه عقب‌افتادگی کشور و وابسته‌تر شدن به جوامع پیشرفته را به‌دنبال خواهد داشت.
پیشرفت و توسعه یک کشور مرهون پیشرفت و توسعه فناوری و نیز نیروی انسانی ماهر، نخبه و کارآزموده است. فرارمغزها در واقع، فرار سرمایه‌های انسانی است؛ سرمایه‌هایی که با صرف هزینه‌ گزاف به‌دست می‌آید و فرار این نیروها به آن معناست که جامعه از علم، تخصص و مهارت‌های فنی آنان محروم می‌ماند. در واقع سرمایه بسیار ارزشمندی به نام نیروی انسانی متخصص که هزینه‌های بسیار زیادی صرف تربیت آنها شده است دقیقا در زمانی که باید به ثمر بنشیند با بی‌برنامگی و ضعف‌های ساختاری تقدیم کشورهای توسعه‌یافته می‌شود.
مسئله مهاجرت نخبگان و فرارمغزها پدیده بسیار پیچیده‌اى است و عوامل بسیاری در بروز این آسیب اجتماعی موثرند. از جمله مهم‌ترین دلایل مهاجرت نخبگان ایرانی می‌توان به عواملی چون فرصت شغلی محدود و نبود شایسته‌سالاری در برخی مراکز دولتی، نداشتن امکانات مناسب و پیشرفته، مسائل اقتصادی و نبودن امکانات رفاهی اشاره کرد.
به‌طورکلی عوامل مختلفی موجب ترغیب نخبگان به مهاجرت از کشور می‌شوند و مسئله مهاجرت نخبگان و فرارمغزها موضوع پیچیده و چندلایه‌ای است که نمی‌توان آن را به یک یا چند عامل قاطع و تعیین‌کننده محدود کرد. برای جلوگیری از فرارمغزها و جبران خسارت‌های ناشی از آن، باید اقدامات جدی در این زمینه صورت گیرد. بی‌شک خروج تعداد قابل‌توجهی از نخبگان و تحصیلکردگان ایرانی نمی‌تواند موضوع کم‌اهمیتی باشد و پیامدهای بسیار ناگوار آن تبعات بسیاری برای کشور داشته و خواهد داشت، بنابراین لازم است با سیاستگذارى‌هاى سنجیده و ارزشگذارى جدید تلاش شود که دانشگاه‌ها و دانشگاهیان از یک منزلت و جایگاه حقیقى و بسیار بالاترى در کشور برخوردار باشند تا شاید در آینده شاهد وضعیت بهتری در این مورد باشیم.


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:
آفتاب یزد از چاپ نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
نظرات پس از تأیید در بخش روی خط آفتاب روزنامه چاپ می‌گردد.

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام