کاربران محترم: دسترسی به صفحات داخلی روزنامه از ساعت 15 میسر می باشد
AFTAB YAZD NEWSPAPER
چهارشنبه, 23 آبان 1397   Wednesday 14 November 2018
RSS فیدخوان
روزنامه در یک نگاه

جستجو در آرشیو

 Instagram.com/aftabyazd
طراحی و اجرا: هنر رسانه

زمان انتشار: 13 خرداد 1396

صفحه خبر: تحلیل

می‌توان گفت هیچ دولتی مانند روسیه بر تحولات سیاسی- امنیتی ایران موثر نبوده است. روابط روسیه با کشورمان چند مرحله اساسی دارد؛
1- در راستای گسترش سرزمینی، روسیه در قرن 18 و 19، بخش مهمی از ایران، شامل قفقاز و آسیای مرکزی متصرف شد.
2- اواخر قرن 19 و دو دهه نخست قرن 20 که مرحله استعماری بود، روس‌ها سیاست و اقتصاد ایران را کنترل می‌کردند.
3-بعد از انقلاب کمونیستی 1917 رویاهای پیترکبیر در پوشش ایدئولوژی کمونیستی ظاهر شد. بررسی مطالعه تاریخ 5 قرن، همسایگی ایران با روسیه، خصوصا در 200 سال اخیر نشان می‌دهد هنگام گسست تاریخی و سستی در نظام سیاسی ایران، روس‌ها از آن سوءاستفاده کرده، اما وقتی در موضع ضعف قرار داشتند به ایران روی آوردند. مسئله کلیدی، بسیار مهم و اساسی، این است که روس‌ها در راستای منافع خود به اقتضای زمانه و به ضرر ایران در همکاری با غرب تردیدی به خود راه نداده‌اند. اشغال بخش‌هایی از کشورمان در ابتدای قرن 18 و در زمان پیتر کبیر که همزمان با فروپاشی حکومت صفویه بود، (البته نادرشاه افشار این تجاوز را دفع کرد). قراردادهای ننگین گلستان 1813 میلادی و ترکمنچای 1828 میلادی، سرکوب انقلاب مشروطه توسط روس‌ها، حمله به حرم مطهر علی‌بن‌موسی‌الرضا(ع) و به توپ بستن آن، اشغال بخش‌هایی از کشورمان در دو جنگ جهانی، همچنین توسط حزب توده ضرباتی را به جنبش ملی شدن صنعت نفت وارد کرده و حتی حاضر به خرید نفت ایران نشدند. اینها نمونه‌هایی از عملکرد روس‌ها است. روس‌ها حامی اصلی صدام بودند تا جایی که در دوره‌ای خطیب جمعه تهران اعلام کردند: (تاکنون دولت‌هایی از جمله شوروی ادعا می‌کردند در جنگ بی‌طرف هستند و بارها این مسئله را در مذاکرات و پیام‌های خود به ما بیان داشته و ارسال تسلیحات خود به عراق را در چارچوب قراردادهای گذشته توجیه می‌کردند، اما امروز روس‌ها به‌طور واضح و علنی عدم بی‌طرفی خود را در منطقه نشان می‌دهند و عملا از دشمن ما حمایت می‌کنند.)
1-با پیروزی انقلاب کمونیستی در سال 1917 بلشویک‌ها، مخالفان را حذف کرده و اداره امور کشور را به‌دست گرفتند. در این بین صدها هزار نفر انسان جان خود را از دست دادند، از طرف دیگر آنها نسبت به جمهوری‌های تحت کنترل این کشور تبعیض روا داشته و مردم این مناطق شهروند درجه 2 محسوب می‌شدند. اکثر زیرساخت‌های اساسی و صنایع سنگین و امکانات اقتصادی، سیاسی، فرهنگی، اجتماعی و... در روسیه متمرکز شده بود. پس از فروپاشی شوروی، جمهوری‌هایی که اعلام استقلال کردند کشورهای بسیار ضعیفی هستند. جایگاه و پرستیژ جهانی، کرسی اتحاد شوروی در شورای امنیت که دارای حق وتو بود نیز به روسیه رسید.
2- اتحاد شوروی با همسایگان و هم‌پیمانان خود رابطه‌ای نابرابر داشت. در نتیجه اکثر کشورهای بلوک شرق عقب مانده هستند. به‌عنوان مثال، کشورهای اروپای شرقی قابل مقایسه با اروپای غربی نیستند. در صورتی که هم‌پیمانان آنها قصد خروج از اردوگاه‌های شرق را داشتند با بالاترین خشونت سرکوب می‌شدند. جنبش مردم مجارستان در سال 1956 و مردم چک‌و اسلواکی در سال 1968 که بی‌رحمانه توسط اتحاد شوروی و هم‌پیمانانش سرکوب شد شواهدی بر این مدعاست. وضعیت فعلی و سرنوشت کشورهای لیبی، سوریه، عراق، کره‌شمالی و... نیز از دیگر شواهد در این زمینه است.
3- خاورمیانه یکی از مناطق مهم جهان است و تاکنون اولین اولویت برای بازیگران جهانی بوده است. به‌نظر می‌رسد جابه‌جایی استراتژیکی در جهان در حال انجام است، با توجه به بیدارشدن (اژدهای زرد) چین و قدرت‌نمایی این کشور از این به بعد شرق آسیا و چین اولویت اول آمریکاست. در عین حال خاورمیانه باز هم حائز اهمیت است. پس از جنگ جهانی اول و فروپاشی امپراطوری عثمانی، خاورمیانه طی قرارداد سایکس- پیکو، میان انگلیس و فرانسه تقسیم شد. با وقوع جنگ جهانی دوم، آمریکا رهبری بلوک غرب را به‌عهده گرفت و جنگ سرد آغاز شد. در دوران جنگ سرد خاورمیانه مورد توجه دو بلوک بود و هر کدام اقدام به یارگیری در این منطقه کردند. با فروپاشی اتحاد شوروی در سال 1991 نظم جهانی بهم خورد و خلا قدرت در جهان به‌وجود آمد و خاورمیانه متلاطم، متشنج شد. از طرف دیگر به‌نظر می‌رسد غربی‌ها به‌دنبال تغییر نقشه جغرافیایی خاورمیانه و تشکیل خاورمیانه بزرگ هستند. در حال حاضر بازیگران منطقه‌ای و فرامنطقه‌ای در خاورمیانه درگیر هستند.
عربستان و کشورهای عربی در این منطقه فعال بوده و برنامه‌های خود را با رواج تئوری‌های تروریستی و به‌وسیله گروه‌های وابسته پیش می‌برند. ترکیه نیز از دیگر بازیگران منطقه‌ای حضور مستقیم و غیرمستقیم در این منطقه دارد. روسیه نیز از نظر هوایی در صحنه حضور دارد، ولی در روی زمین، خیلی حرفی برای گفتن ندارد. البته از جایگاه و پرستیژ بین‌المللی خود بهره می‌برد. درگیری‌های منطقه در راستای منافع اسرائیل بوده، زیرا همه نیروهای منطقه‌ای که مسلمان‌اند مخالف اسرائیل هستند. عملا اسرائیل با کوچک‌ترین هزینه برنده اصلی این ماجراست. غربی‌ها نیز در منطقه حضور داشته و با پشتیبانی از گروه‌های درگیر در منطقه، همچنین هماهنگی با کشورهای عربی، ترکیه و رژیم غاصب اسرائیل در منطقه فعال هستند. ایران نیز از دیگر بازیگران منطقه‌ای است که با هم‌پیمانانش قدرتمندترین بازیگر در منطقه است.
در حال حاضر ایران و هم‌پیمانانش روی زمین دست بالا را دارند. با روی کار آمدن ترامپ، اجماعی با حضور آمریکا، کشورهای عربی، اسرائیل و ترکیه بر علیه ایران در حال شکل‌گیری است. (البته این بازیگران اختلافاتی نیز با هم دارند).
اجلاس اخیر تعدادی از کشورها با حضور ترامپ نیز در این راستاست. کشورهای عربی اعلام کردند قصد تشکیل ناتوی عربی را دارند. از طرف دیگر روسیه نیز اعلام کرده قصد دارد نیروی 60 هزار نفری از مسلمانان روسیه را به سوریه اعزام کند تا خلا حضور خود را روی زمین جبران کند. از شواهد و قرائن چنین برمی‌آید که آنها قصد مقابله جدی با ایران را دارند. با توجه به هماهنگی و اتحاد صورت گرفته میان طرفین نامبرده و مذاکرات آنها با روس‌ها، ایران باید این مسائل را مورد توجه جدی قرار دهد. به نظر می‌رسد سناریویی برای حذف یا کمرنگ‌کردن نقش ایران در منطقه در حال شکل‌گیری است و آن این است که روسیه جایگزین ایران شود و نوعی معامله بین طرفین درگیر در منطقه با روسیه صورت بگیرد.
ایران باید با توجه به سوابق تاریخی روسیه کاملا مراقب اوضاع بوده و در دام آنها نیفتد. مسئولان نظام باید توجه داشته باشند حذف ایران از این بازی به این شکل، خساراتی را در سطح ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی برای ایران ایجاد خواهد کرد.
الف: حل صلح‌آمیز بحران خاورمیانه در راستای منافع ملی و امنیت ملی ایران، صلح و آرامش و ثبات را برای منطقه و جهان در پی دارد.
ب: ایران دارای پتانسیل قوی در منطقه بوده، همچنین تجربه موفق برجام را نیز دارد، مشارکت بالای مردم در انتخابات ریاست‌جمهوری نیز سرمایه و پشتیبان بزرگی برای دولت است تا مذاکره و گفتگو با همسایگان را برای حل مسائل در اولویت قرار دهد، از شکل‌گیری اتحاد مخالفان جلوگیری کند، ابتکار عمل را در دست گرفته، نه اینکه در زمین دیگران بازی کند.
ج: ایران باید از هرگونه تنش و درگیری در منطقه پرهیز کند. زمان عامل مهمی است و این مسئله باید مدنظر سیاستمداران قرار گیرد.
د: ایران باید همچنان تلاش کند بحران نظامی را به میز مذاکره منتقل و از طریق مذاکره آن را حل و فصل کند و به طرفین درگیر گوشزد کند که بحران خاورمیانه ویتنامی برای همه است.
ذ: مسئولان نظام و سیاستمداران باید این نکته کلیدی را مدنظر قرار دهند که سوابق تاریخی روس‌ها حکایت از آن دارد که نباید همه تخم‌مرغ‌ها را در سبد آنها گذاشت. همچنین تجربیات تاریخی نشان می‌دهد که روس‌ها در صورت تامین منافع در معامله با غرب درنگ نخواهند کرد.
_________________________
منابع
1- نظریه‌های روابط بین‌الملل و مطالعات منطقه‌ای، دکتر فرهاد قاسمی
2-ژئوپلتیک نظام جهانی، سائول برنارد کهن
3-تاریخ ایران پس از اسلام از صدر اسلام تا انقراض قاجاریه و دوره پهلوی، عباس اقبال آشتیانی و باقر عاقلی
4-تاریخ مشروطه ایران، احمد کسروی
5-روس و انگلیس در ایران، حسین ناظم
6-عملیات در ایران و جنگ جهانی اول، جیمز مابرلی
7- ایران در دوره سلطنت قاجار، علی اصغر شمیم
8-اتحاد جماهیر شوروی و انقلاب اسلامی ایران، الهه کولایی
9-ایران در اشغال متفقین، صفاالدین تبراییان
10-آذربایجان در ایران معاصر، تورج اتابکی
11-جنبش کردها، الگارایالاس
12-جنگ ایران و عراق، محمد درودیان
13-سیری در جنگ ایران و عراق، محمد درودیان
14-تاریخ سیاسی جنگ تحمیلی، علی اکبر ولایتی
* دانش‌آموخته جغرافیای سیاسی


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:
آفتاب یزد از چاپ نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
نظرات پس از تأیید در بخش روی خط آفتاب روزنامه چاپ می‌گردد.

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام