کاربران محترم: دسترسی به صفحات داخلی روزنامه از ساعت 12 میسر می باشد
AFTAB YAZD NEWSPAPER
چهارشنبه, 09 بهمن 1398   Wednesday 29 January 2020
RSS فیدخوان
روزنامه در یک نگاه

جستجو در آرشیو

 Instagram.com/aftabyazd
طراحی و اجرا: هنر رسانه

زمان انتشار: 15 فروردین 1395

صفحه خبر: اجتماعی

| رحیم زایرکعبه|
عضو انجمن غیردولتی حیات سبز مرند
این نوشته سعی دارد از زاویه گفتمان پست مدرنیسم، بحث محیط زیست را مورد بررسی قرار دهد. به این منظور ابتدا مدرنیسم و ویژگی‌های آن مورد اشاره قرار گرفته، سپس پست مدرنیسم به عنوان نقد و واکنشی در مواجهه با کارکردهای منفی مدرنیسم روی محیط‌زیست مورد توصیف و نقد قرار می‌گیرد.
در قرون وسطی، فساد اخلاقی برخی از کشیش‌ها، جنگ‌های صلیبی، گسترش تجارت، برخورد فرهنگ‌ها، افزایش ثروت و فراغت، پیدایش مدارس و دانشگاه‌ها، تلاش‌های اصحاب روشنگری و زیاد شدن باسوادان، زمینه برای پیدایی تحولات جدیدی در عرصه‌های فکری و اجتماعی تحت عنوان رنسانس پدید آورد، بنابراین گفتمانی تحت عنوان مدرنیسم با ویژگی‌هایی چون عقل گرایی، انسان محوری، فردباوری، شکل‌گیری دولت ملی و سلطه‌ پول شکل گرفت که از قرن پانزدهم شروع و تا قرن حاضر ادامه دارد.
با وقوع انقلاب صنعتی در اروپا، دست اندازی به طبیعت بکر برای دستیابی به مواد اولیه مورد نیاز صنایع سرعت غیرقابل منتظره ای را به خود گرفت. دولت‌های اروپایی با استعمار سایر ملل به قدرت وثروت فراوانی دست پیدا کرده و از همین دوران افزایش جمعیت،گسترش شهرنشینی،گسترش دامنه جنگل‌ها و سرعت چند برابر تخریب محیط زیست به عنوان نتایج منفی وقوع انقلاب صنعتی به شدت افزایش یافت.
اما از اواخر قرن نوزدهم در حرکت عظیم مدرنیسم و فتح یک به یک سنگرهای طبیعت از سوی انسان، تردیدهایی به وجود آمد. اوج این تردید به جنگ جهانی اول و دوم مربوط می‌شود که امید به پیشرفت مطلق در پناه اندیشه مدرنیته را مورد شک و تجدیدنظر اساسی قرار داد، چنانکه از اواسط دهه 1960 میلادی حرکت نوینی به نام نهضت محیط زیست در کشورهای اروپایی و آمریکایی آغاز شد و در مدت چند سال ابعادی وسیع و جهانی پیدا کرد به حدی که بی‌درنگ چند کشور نظیر انگلستان، وزارتخانه محیط زیست را ایجاد کردند.
در انتقاد از آثار منفی گفتمان مدرنیسم روی محیط‌زیست، جنبش‌های اجتماعی حامی محیط‌زیست با تکیه بر گفتمان پست‌مدرنیسم معتقد بودند که میان
پیشرفت‌های تکنولوژیک مدرنیته با آلودگی و تخریب محیط زیست ارتباط نزدیکی وجود دارد. به این معنی که مواردی چون گرم شدن زمین و آب شدن یخ‌های قطبی، تخریب لایه ازن، آلاینده‌های صنعتی، خشک‌شدن تالاب ها، نابودی حیات وحش، احداث راه و مسکن در مناطق جنگلی، ریزش باران‌های اسیدی، تولید انبوه زباله و پسماندهای صنعتی، صید بی رویه آبزیان، خطر نشت مواد رادیواکتیو از نیروگاه‌های هسته ای در اثر وقوع سونامی و زلزله‌های مکرر و...
از کارکردهای منفی و تخریبی مدرنیته روی محیط‌زیست می‌باشد.
پست‌مدرنیست‌ها معتقدند در دوره ماقبل مدرن میان انسان و طبیعت جدایی وجود نداشت. اما گفتمان مدرنیته یک دو‌انگاری متضاد میان بشر و محیط زیست به وجود آورده که راه حل آن را تبعیت از روشنگری در غلبه انسان بر محیط می‌داند. از نظر آنان، تفکر مدرنیسم درباره محیط زیست، نگاهی ابزاری دارد و سعی می‌کند انسان بر طبیعت مسلط شده آن را تحت اختیار و سیطره خود درآورده، مورد استثمار قرار دهد. چنانکه بر همین اساس، طبیعت و منابع موجود در آن، توسط انسان استخراج و غارت می‌شود. آدمی برای رفاه و آسایش خود، کمترین رحمی به طبیعت نمی‌کند، لذا
انواع آسیب‌ها و فجایع زیست محیطی را بر طبیعت به منظور رسیدن به مطامع و اهداف خود وارد می‌سازد. به‌عبارت دیگر گفتمان مدرنیستی، رویکردی انسان‌محور به محیط زیست دارد که بر اساس آن، ارزش ابزاری برای طبیعت قائل است. یعنی طبیعت را تنها در رابطه با انسان و منافعش ارزشمند می‌داند،بنابراین در این رویکرد رابطه انسان و طبیعت رابطه‌ای یک‌سویه، نابرابر و مبتنی بر استثمار می‌باشد. درحالی‌که گفتمان پست‌مدرنیستی که به عنوان واکنشی در برابر کارکردهای ویرانگر مدرنیته و همچنین به مثابه پاسخ به آگاهی‌های روزافزون زیست محیطی شکل گرفته، رویکردی طبیعت محور به محیط زیست دارد. این رویکرد برای طبیعت ارزش ذاتی قائل است. یعنی معتقد است طبیعت به خودی خود و مستقل از انسان و منافعش، ارزشمند است. در این رویکرد رابطه انسان و طبیعت رابطه‌ای متقابل، برابرانه و مبتنی بر تامین منافع متقابل است.
گفتمان پست‌مدرنیستی برای رفع بحران‌های زیست‌محیطی حاصل از مدرنیته دو دیدگاه ارائه می‌کند: در دیدگاه اول معتقد است می‌توان از طریق انتخاب و اتخاذهای بشری یعنی همکاری‌های بین المللی به
راه حل رسید. در دیدگاه دوم اینگونه استدلال می‌کند که مسئله تغییر جهان باید از طریق کنار نهادن اشکال رایج توسعه اقتصادی، اجتماعی و متعادل نمودن منحنی رشد، صورت گیرد. به عبارت دیگر در دیدگاه
اخیر بحران‌های زیست محیطی، بحران‌های ناشی از مدرنیته بوده و راه حل رفع آنها در خنثی کردن یا در شکل افراطی آن، محو آثار مدرنیته است، اما دراین‌باره باید گفت انتقاد گفتمان پست‌مدرنیسم از مدرنیسم مبنی بر آثار تخریبی آن روی محیط زیست هر چند از یک طرف، حرف درستی است، اما از طرف دیگر چنین نیست. زیرا مدرنیسم در رابطه با محیط‌زیست، دستاوردهای غیرقابل انکاری نیز خلق کرده است. به این معنی که موجب حفاظت و حتی آبادانی محیط‌زیست گردیده است. این ادعا را می‌توان در دو بُعد سخت‌افزاری و نرم‌افزاری اثبات کرد.
در بعد سخت‌افزاری می‌توان به این موارد اشاره کرد: گسترش فضای سبز در نقاط مرتفع و غیرقابل کشاورزی، تولید بنزین بدون سرب، ایجاد مناطق حفاظت شده، مهندسی ژنتیک و بهبود ژنوم جانوری و گیاهی، آبیاری قطره‌ای، احداث پارک‌ها و فضاهای سبز در شهرها، اختراع وسایل پیشرفته برای تصفیه و جلوگیری از هرز آب، سرمایه گذاری روی انرژی‌های تجدیدپذیر، ساخت سد برای مدیریت بحران در زمان وقوع سیلاب‌ها، مالچ پاشی جهت مقابله با گسترش کویر، درختکاری برای مقابله با تخریب زمین، کاشت مجدد جنگل‌ها، بهسازی فاضلاب‌ها، مهار آلودگی‌های شیمیایی و حفظ اکوسیستم‌های حیاتی، پرورش آبزیان و ممنوعیت شکار در فصل تخم‌ریزی، استفاده از فناوری‌های نوین بیوتکنولوژی و نانوتکنولوژی در زمینه محیط زیست مانند پایش، بازیافت و امحای پسماند و پسابها.
در بعد نرم‌افزاری نیز می‌توان به مواردی از جمله شکل‌گیری انجمن‌های غیردولتی محیط زیست، قوانین و سیستم‌های قانونگذاری جهت پیشگیری از آلودگی‌های صنعتی، حفاظت و حمایت از زیستگاه‌های طبیعی، ارتقای توسعه پایدار، ارتقای آگاهی مردم در زمینه حفاظت از محیط زیست، تاسیس صندوق ملی محیط زیست، تاسیس رشته محیط‌زیست در دانشگاه‌ها، کنوانسیون‌های جهانی محیط زیست، اختصاص روزی برای درختکاری اشاره کرد.
آخرین نکته اینکه محور مدرنیسم مبتنی بر عقل‌گرایی است. عقل نیز مبتنی بر برهان و مفاهیم پیشینی بوده که براساس آنها می‌تواند به نقد، ارزیابی و بازاندیشی امور پرداخته، حقیقت آنها را مکشوف سازد، بنابراین گفتمان مدرنیسم با تکیه بر نیروی عقل‌گرایی این قابلیت را دارد که بتواندآثار منفی و فجایع مدرنیسم بر محیط زیست را مورد انتقاد، ارزیابی و بازاندیشی قرار داده، راه‌های برون رفت از بحران‌ها و فجایع زیست‌محیطی را رفع کند.


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:
آفتاب یزد از چاپ نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
نظرات پس از تأیید در بخش روی خط آفتاب روزنامه چاپ می‌گردد.

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام