کاربران محترم: دسترسی به صفحات داخلی روزنامه از ساعت 12 میسر می باشد
AFTAB YAZD NEWSPAPER
چهارشنبه, 29 خرداد 1398   Wednesday 19 June 2019
RSS فیدخوان
روزنامه در یک نگاه

جستجو در آرشیو

 Instagram.com/aftabyazd
طراحی و اجرا: هنر رسانه

زمان انتشار: 22 خرداد 1398

صفحه خبر: صفحه آخر

با کامی‌تلخ، می‌خواهم درباره نتیجه یک نظر‌سنجی بنویسم که واقعاً قابل‌تامل و به تعبیری تکان‌دهنده است.
دکتر محمد‌رضا جوادی‌یگانه استاد جامعه‌شناسی دانشگاه تهران که در دوره جدید شهرداری تهران و در انتخابی درست و متناسب، معاونت فرهنگی این نهاد عمومی‌را نیز بر‌عهده دارد نوشته است:
«براساس پیمایش وضعیت اجتماعی، فرهنگی و اخلاقی جامعه ایران 29.8 درصد از مردم، تمایل به زندگی در کشوری به جز ایران دارند.»
بله، به جز ایران! همین ایرانِ خودمان. وطن و سرزمین‌مان با چند هزار سال قدمت که تا سرود «ای ایران» را می‌شنویم موی بر تن‌مان راست می‌شود و با غرور، گردن بر‌می‌افرازیم. همان ایران که هر چه ترانه سالار عقیلی را درباره‌اش می‌شنویم سیر نمی‌شویم:
ایران! فدایِ اشک و خنده تو/ دلِ پُر و تپنده تو…
فدایِ حسرت و امیدت/ رهاییِ رمنده تو…
شاید تصور شود این نظر سنجی مخاطبان خاصی داشته که به چنین نتیجه‌ای انجامیده اما هم دکتر جوادی یگانه آدم موثقی است و هم قاعدتا در این پیمایش اصول علمی ‌مراعات شده و هم محدود به یکی دو جا نبوده و 426 شهر مرکز شهرستان و 82000 نمونه را در بر‌می‌گیرد و مربوط به سال 1395 هم هست که اتفاقا وضعیت رضایت و امید اجتماعی بهتر بود.
پس در این نظر سنجی نمی‌توان تشکیک کرد و داستان همان است که در توییت جامعه‌شناس ایرانی آمده است: «نزدیک به یک سوم مردم ایران تمایل به زندگی در کشوری جز ایران دارند».
این گزاره خیلی تکان‌دهنده است. واقعا تکان‌دهنده. در فرهنگ ما و خیلی از کشورها از وطن به عنوان «مام میهن» یا مادر یاد می‌شود. مثل این است که فرزندانی بگویند آرزو دارند در آغوش هر مادری باشند جز مادر خود.

اما چرا این اتفاق افتاده است؟ چرا چنین سخنی گفته می‌شود؟
1 - آیا ملی گرایی ایرانیان تحت تاثیر ترجیح گفتمان ایدیولوژیک بر ناسیونالیسم در دهه‌های اخیر افول کرده است؟ اما اگر چنین باشد اتفاقا به عکس باید با گفتمان غالب هم‌داستانی کنند حال آن که می‌توان حدس زد کسانی که از گفتمانهای سیاسی و فرهنگی راضی نیستند بخش غالب این مجموعه را تشکیل می‌دهند.
2 - نوع نگاه مردم با «انقلاب هوش» و ظهور رسانه‌های مدرن و هوشمند تغییر کرده است. تاثیر‌پذیری مردم از رسانه‌های جدید امری اجتناب ناپذیر است و قضیه جدی تر از آن است که به صرف این که عنوانهای تازه ای در کتابهای درسی به این موضوع اختصاص یابد امید داشته باشیم نسلی که در معرض رسانه‌های جدید است هر رسانه نوشتاری و دیداری و شنیداریِ غیر را مصداق جنگ نرم و تهدید نرم بداند.
این رسانه‌ها نوع دیگری از زندگی اجتماعی را چه واقعی و چه بعضا اغراق شده یا گزینشی پیش چشم مردم قرار داده‌اند و از این رو افرادی که کم شمار هم نیستند احساس نارضایتی می‌کنند.
روزگاری شخص همه عمر خود را در همان منطقه‌ای که به دنیا آمده بود می‌گذراند و از بیرون خبر نداشت اما امروز و به یاری فناوری‌های مدرن و انقلاب هوش و رسانه‌ها اگر هم فیزیکی و جسمی‌ سفر نکند ذهنی و غیر فیزیکی سوار بر سفینه رسانه‌ها به نقاط مختلف جهان سفر می‌کند و انگاره‌های او تغییر یافته است.
3- بخشی از مردم از این همه تناقض به ستوه آمده‌اند. این همه خانه خالی و دغدغه بخش قابل توجهی از جامعه تامین اجاره خانه؟ این همه نقدینگی و کارآفرینان ناچار از گذار از هفت خوان و بعضا به هر طریقی متوسل شدن برای وام با بهره گرفتن؟ این همه دختر جوان و پسرانی در آرزوی زندگی مشترک؟ این همه ستایش شعور مردم در رسانه رسمی ‌و قلع و قمع نصف کاندیداها در آستانه هر انتخابات و تازه از کار انداختن منتخبان آنان؟
شاید بخش قابل توجهی از خستگی و میل به زندگی در هر جای دنیا به جز اینجا به خاطر همین احساس باشد. یا چون منحصر به تهران هم نیست و شهرهای دیگر را نیز در برمی‌گیرد ناشی از احساس بیگانگی در عین زندگی در وطن باشد. مردمانی که با بومی‌ناگزینی مواجه اند و مدیرانی که از میان آنان انتخاب نمی‌شود و احساس می‌کنند در وطن - به مفهوم زادگاه خود- بیگانه اند.
4 - از ضرب‌المثل‌های ماست که «مرغ همسایه غاز است». مادام که مرغ همسایه را ندیده‌ای گمان می‌کنی غاز است و برای این که بدانی غاز نیست باید ببینی. وقتی سفر به خارج از کشور این همه دشوار شده و به خاطر ویزا و ارز گران عملا امکان سفر و آگاهی از بیرون مرزها برای کثیری فراهم نیست تصوراتی دارند که می‌تواند با واقعیت فاصله داشته باشد.
5- جالب است که پاسخ دهندگان نگفته‌اند الزاما کشورهای اسکاندیناوی که استانداردهای زندگی در آنها بالاست یا آمریکا و کانادا و استرالیا و اروپای غربی که از نظر توسعه انسانی خیلی بالا به حساب می‌آیند (ایران، بالا و کشورهایی چون عراق متوسط به حساب می‌آیند). بلکه گفته‌اند هر جا به جز ایران.
روی دیگر سکه هم این است که کجای دنیا هر ماه به حساب شهروندان پول می‌ریزند؟ درست است که اندک است اما به هر حال می‌پردازند. 4 ساعت در مرکز قلب تهران بودیم و کل هزینه 10 هزار تومان شد. اما چرا با این هزینه برای بهداشت و آموزش و پرداخت یارانه احساس رضایت با نوع مخارج متناسب نیست؟
6- در دنیای مدرن «لذت» از «رنج» برتر دانسته می‌شود. نسلهای جدید تحت تاثیر کتاب‌های موفقیت معتقدند یک بار زندگی می‌کنند و دوست دارند این یک بار مطابق میل آنان باشد. تازه در فرهنگ خودمان هم سعدی می‌گوید:
سعدیا حُبّ وطن گرچه حدیثی است شریف
نتوان مُرد به سختی که من اینجا زادم
وطن در نگاه سعدی البته تنها زادگاه است و در آن زمان قلمرو کشور مانند امروز مطرح نبوده اما او هم به صراحت می‌گوید چون در جایی به دنیا آمده ام دلیلی ندارد که همین جا هم بمیرم.
در دنیای مدرن اما همان گونه که مردم با انتخابات حاکمان را تغییر می‌دهند یا طلاق اگرچه تلخ است اما غیر عادی نیست و افراد محل و نوع کار خود را تغییر می‌دهند دوست دارند کشور محل زندگی خود را نیز تغییر دهند و این الزاما از سر نارضایتی و اصطکاک سیاسی هم نیست و می‌تواند به خاطر کنجکاوی هم باشد.
همه هم به دنبال لذت نیستند. گاه به دنبال «احترام» می‌خواهند جای دیگری باشند. بعضی‌ها هم از این نظام آموزشی به ستوه آمده‌اند. اصرار بر یک قالب آموزشی و تحمیل محفوظات و همه ایران هم با نسخه واحد از طاقت برخی خارج است.
7- از غلامرضا تختی ایران‌دوست‌تر کی؟ نوه او اما سال‌هاست که در آمریکاست. چرا؟ چون پدرو مادرش ( بابک تختی و منیرو روانی پور) اهل کتاب و قلم‌اند و از سانسور یا کتاب ناخوانی ایرانیان یا زندگی زیر انتظارات فوق‌العاده از این نام به تنگ آمدند و رفتند. این دو نام فرزند خود را البته غلامرضا گذاشتند. روزی در مدرسه اما معلم از غلامرضای نوجوان می‌پرسد:
این غلامرضا تختی که این همه در فضای اینترنت حضور دارد با تو چه نسبتی دارد؟ وقتی نواده نوجوان تختی پاسخ می‌دهد پدر بزرگ من بوده معلم با شگفتی می‌پرسد: وقتی مردم کشورت پدرت را اسطوره خود می‌دانند پس تو اینجا چه می‌کنی؟
او ننوشته چه پاسخی داده و آن زمان البته در سنی نبوده تا بتواند پاسخ ژرفی بدهد اما باید دید امروز چه پاسخی دارد. ضمن این که کوچ این گونه افراد بر نوع نگاه دیگران هم اثر می‌گذارد.
8- نباید تصور کرد انگیزه همه سیاسی است. برخی دوست دارند جای دیگری باشند تا از مسابقه پول نجات پیدا کنند. اینجا همه محکوم به شرکت در مسابقه و در معرض مقایسه اند و می‌خواهند جایی باشند که لازم نباشد مدام بدوند و تازه نرسند. می‌خواهند از این مسابقه و مقایسه برهند.
9- این پاسخ که دوست دارند هر جایی باشند جز اینجا می‌تواند ناشی از احساس «ناشکوفایی» هم باشد. همه نمی‌خواهند وزیر و وکیل و پولدار شوند. می‌خواهند شکوفا شوند و احساس می‌کنند نمی‌توانند. فردی که دنبال شکوفایی است الزاما به دنبال غرب نیست. در پی رویا هم نیست. تنها به دنبال خود شکوفایی است. به تعبیر مولانا:
چون خیالی در دلت آمد نشست
هر کجا که می‌گریزی با توهست
دوست دارند دنبال این خیال بدوند ولو تجربه موفقی هم حاصل آن نباشد. زندگی اما بیش از آن که رسیدن باشد رفتن و شدن است و در فرهنگ ما به آن «صیرورت» می‌گویند. اقبال لاهوری می‌گوید: هستم اگر می‌روم، گر نروم نیستم. این شوق رفتن می‌تواند از سر میل به «هستن» باشد. اگر احساس کنند همین‌جا می‌توانند «باشند» نمی‌گویند دوست دارند بروند و می‌مانند.
10- هیچ حسی مانند احساس تعلق، آدمی‌را به ماندن تشویق نمی‌کند. این پاسخ را تنها می‌توان با شعر جاودانه احمد شاملو توصیف کرد:
بر خاکی نشسته‌ام که از آنِ من نیست
از رنجی خسته‌ام که از آنِ من نیست
همان شاملو البته می‌گفت «آبم از این کوزه ایاز می‌خورد و چراغم در این خانه می‌سوزد... در مجموع دو سه سالی از عمرم را خارج از ایران گذرانده‌ام ولی این دو سه سال را جزو عمرم به حساب نمی‌آورم.»
اما بامداد شاعر هم احساس می‌کرد چشمه خلاقیت او در محیط غیر پارسی زبان نمی‌جوشد و او نیز به دنبال شکوفایی بود.
آقایان! این آمار را جدی بگیرید. درست است که گاه در قالب یک آرزوست یا بخشی از آن ناشی از پدیده جهانی شدن و ممکن است یک آمریکایی یا فرانسوی هم دوست داشته باشد جای دیگری زندگی کند یا از زندگی شخصی به ستوه آمده و زبان به اعتراض می‌گشاید و ته دلی نباشد، اما از فقدان احساس تعلق یا کاهش آن در جامعه ما حکایت می‌کند.
به نظر نمی‌رسد گزینه‌ای جز افزایش حس تعلق با بها دادن به تنوع و شکوفایی شهروندان و حذف بودجه‌های غیر ضروری و اختصاص همه آن هزینه‌ها به تامین اجتماعی، این روند را کاهشی کند. عصر ایران


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:
آفتاب یزد از چاپ نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
نظرات پس از تأیید در بخش روی خط آفتاب روزنامه چاپ می‌گردد.

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام