کاربران محترم: دسترسی به صفحات داخلی روزنامه از ساعت 12 میسر می باشد
AFTAB YAZD NEWSPAPER
چهارشنبه, 01 خرداد 1398   Wednesday 22 May 2019
RSS فیدخوان
روزنامه در یک نگاه

جستجو در آرشیو

 Instagram.com/aftabyazd
طراحی و اجرا: هنر رسانه

زمان انتشار: 07 مرداد 1397

صفحه خبر: صفحه یک

در باور غالب صاحبنظران امروز، نقد واصلاح از مهمترین نیازهای جامعه امروز است، اما آنچه که تاحدی مورد غفلت است فرهنگ صحیح نقادی و لزوم توجه به مفید و کارآمدی نقدها است.اهالی رسانه و منتقدان جامعه چطور باید نقادی کنند؟! آیا شرایط اجتماعی و فرهنگی جامعه و گذشت سالها در رویکردهای نقادی تاثیری داشته است؟! آیا صرف داشتن نیت خیر و انگیزه اصلاح مجوزی برای وارد بودن نقد است؟ بدون ورود به مباحث نظری، مرور برخی تجربه های تاریخی در این موضوع، خالی از لطف نیست! دهه هفتاد و دولت سازندگی، میانه خوشی با نقد و نقادان نداشت، آنقدر که حتی نوارکاست «قصیده شیعه» آهنگران ممنوع شده بود و در ارگان های فرهنگی و رسمی
عرضه نمی شد!
یادم هست با کلی خواهش و تمنا نوارش را از یکی امانت گرفته بودم و چندتایی هم کپی کرده بودم برای روز مبادا! آنقدر گوش داده بودم که اکثر بیت‌هایش را از حفظ بودم. جالب اینکه بعضی از دوستان انقلابی آن دوران هم به تبع فضای بسته آن روزها، محتوای انتقادی آهنگران را قبول نداشتند و آن را تخریب مسئولان و آرمان‌های انقلاب می‌دانستند.حتی یکی شان گیر داده بود به اینکه منظور حاج صادق آهنگران از این بیت که «ای برادر حرف حق را گوش کن/شمع بیت المال را خاموش کن!» دقیقا کیست؟!
در فرهنگ رسانه ای آن دوران نهایت تعریف نقد، مچگیری از مسئولان خرد و نقادی‌های فردمحور بود که البته چندان هم دقیق و جدی نبود. این سیر نقادی در سالهای بعد رونق گرفت و سطح مسئولان مورد نقد، از رئیس اداره و بخشدار و فرماندار به استاندار و وزیر و حتی رئیس جمهور رسید. در سال‌های اخیر و به تبع گسترش رسانه‌های مجازی، حوزه نقد بسیار گسترده شده و همه افراد جامعه به‌راحتی می‌توانند منتقد حاکمان و مسئولان جامعه باشند.اما سئوال این است که آیا باید به تعریف نقد در همین حد و اندازه اکتفا نمود؟! کارکردهای مفید و اصلاحی نقدهای فردمحور که گاها جنبه تخریب و مچ گیری نیز پیدا می‌کنند، چیست؟! آیا این نقدها منجر به اصلاح واقعی و تغییر رویه‌ها شده است؟!
به نظر این قلم جامعه امروز ما بیشتر از نقد افراد و حاکمان، به نقد زیرساخت‌های سیاسی و اجتماعی، سازوکارهای اداره جامعه، رویه‌های مدیریتی و ساختارهای تصمیم سازی در حاکمیت نیازمند است. دوره دلخوش بودن به نقد و مچگیری از فلان وزیر و وکیل دیگربه سر آمده است، چرا که فایده‌ای هم بر آن مترتب نیست! من منتقد چقدر گلو پاره کنم و قلم بزنم برای نقد مدیران و نمایندگانی که به جای توجه به قاعده شایسته سالاری، فرزندان و اطرافیان خود را بدون هیچ ضابطه و آزمونی سرکار می‌آورند و حق ده‌ها و صدها متقاضی شایسته را به واسطه اعمال نفوذ خود ضایع می‌کنند؟! تازه مگر یکی دو نفر هستند که با نقد و افشاگری بشود جلوشان را گرفت؟! به جای نقد فلان مدیر و بهمان نماینده باید مجموعه سازوکارها، قوانین و مجموعه‌های نظارتی... را هم نقد کرد که اجازه چنین تخلفات و رانت خواری‌های قانونی یا فراقانونی را به مدیران می‌دهند و بعد هم از عدالت و رعایت حقوق مردم دم می‌زنند!
به نظرم نقد کارآمد و مورد نیاز امروز، حتی باید فراتر از این هم عمل کند.سالهاست که جامعه ما در آرزوی رسیدن به وضعیتی بهتر، گزینه‌های متنوعی را در انتخابات شورا،مجلس و ریاست جمهوری تجربه کرده است،اما علیرغم همه این انتخابها، بخش مهمی از مطالبات جامعه همچنان بی پاسخ مانده است! نقد سازنده امروز، به جای نقد خروجی‌های سیستم انتخابات، می‌تواند خود سازوکار انتخابات را هم نقد و اصلاح کند. به این معنا که مثلا اگر ما جایگاه و عملکرد انفعالی مجلس را در امور مهم کشور نمی‌پسندیم و نسبت به عملکرد نمایندگان دوره‌های مختلف مجلس نقد جدی داریم، می‌توانیم به جای تمرکز بر شخصیت فردی نمایندگان و مچگیری از عملکرد آنها، به نقد ساز و کارهایی بپردازیم که باعث روی کار آمدن چنین نمایندگانی شده است! شاید سیستم انتخابات ما نواقصی دارد و نیازمند اصلاح است،شاید سیستم فعلی نتوانسته نخبگان واقعی و دلسوز منتخب مردم را در گردونه انتخابات وارد کند، اصلاچرا باید سازوکارهای نهاد سیاسی و مهمی چون مجلس، به گونه ای باشد که برخی افراد پاکدست و متخصص حقیقی، هیچ تمایلی برای ورود به آن نداشته باشند و حضور در مجلس را بی فایده و باعث اتلاف انرژی بدانند؟! آیا این موضوعات اساسی قابل نقد و بررسی نیست؟!
دقت در ارکان مدیریتی کشور نشان می‌دهد کادرسازی تخصصی، انتقال تجربه‌ها، لزوم توجه به سواد و نه مدرک صرف، استفاده از تجربیات کشورهای خارجی، توسعه تشکل‌های مردم نهاد و غربال طبیعی نخبگان و معرفی آنها در سطح جامعه و... از جمله مواردی هستند که در گردونه‌های اجرایی و مدیریتی جامعه ما، آنچنانکه باید مورد توجه نبوده است.برای همین هم مدیران و مسئولان جامعه ما، در خوش بینانه‌ترین حالت ممکن(با صرفنظر از رانت و سفارش)، به روش سعی و خطا انتخاب می‌شوند و هیچ تضمین واقعی‌ بر عملکرد موفق آنها وجود ندارد. نقد کارآمد و سازنده باید جرات ورود به این حوزه‌های مهم و حساس را هم پیدا کند.
نقیصه دیگری که در نقادی برخی از فعالان انقلابی سالهای اخیر دیده می‌شود، گرایش به «نقدهای اخلاقی و کلی» به جای نقادی کارشناسی، دقیق و جزئی نگر است. القای خیانت، غفلت و بی سوادی مسئولان به اذهان مخاطبان و یا دعوت آمرانه از مسئولان برای کار و تلاش و خدمت صادقانه به مردم، شاید هشداری مذموم نباشد، اما یقینا نقدی مفید و سازنده نیز نخواهد بود! ادبیات «ای نشسته صف اول، به عدالت برخیز!» حتی اگر مخاطبش مسئولان طراز اول نظام باشند، شاید در دهه هفتاد می‌توانست نقدی سازنده و کارآمد به حساب آید، اما در سالهای پایانی دهه نود، حرف تازه ای نیست و از حد یک شعار سیاسی و حتی آرمانی فراتر نمی‌رود!
در نگاه برخی اهالی رسانه و فرهنگ، رونق چنین نقادی‌های اخلاقی و کلی و یا معطوف به اشخاص و جریان‌های سیاسی، مصداق آزادی بیان و نقد در جمهوری اسلامی است و ناقض ادعای کسانی که انقلاب اسلامی و نظام برآمده از آن را به عدم تحمل نقد و اعتراض متهم می‌کنند.حتی به نظر می‌رسد چنین تعریف تقلیل یافته از نقد که معمولا به کارآمدی و اصلاح هم منجر نمی‌شود و صرفا نقش نوعی سوپاپ اطمینان سیاسی را دارد، مورد پسند بخشی از تصمیم‌گیران جامعه نیز قرار گرفته است.اما باید به این نکته توجه داشت که نقادی با چنین تعریفی، نقد حقیقی و سازنده نیست و هرگز جامعه را در مسیر اصلاح و پیشرفت قرار نمی‌دهد.منتقدان مستقل باید به این ظرایف توجه داشته باشند و قانع به چنین تعاریف حداقلی و بی فایده نشوند، و الا نقد آنها از جنس کشک خواهد بود، که اگر هم کارکردی داشته باشد، از جنس کارکرد نقد نیست و فقط به درد تزئین آش کاسبان سیاست می‌خورد!
نقدهای کلی و اخلاقی فقط به درد تکبیر و هورا و تشویق می‌خورند و هرگز قابلیت مطالبه هم ندارند.مطالبه عدالت از یک مسئول، بدون بیان مصادیق مشخص و ذکر دقیق کاستی‌ها و ضعف‌ها چطور امکان پذیر است؟! مثل مطالبه پدربزرگ مرحوم من که دائما از من می‌خواست همیشه سعی کنم پسر خوبی باشم! و من هرگز نفهمیدم «پسر خوب» چه‌نوع پسری است و اصلاچه رنگ و بویی دارد!


ارسال ديدگاه
نام: ايميل: ديدگاه:
آفتاب یزد از چاپ نظراتی که حاوی مطالب کذب، توهین یا بی‌احترامی به اشخاص، قومیت‌ها، عقاید دیگران، موارد مغایر با قوانین کشور و آموزه‌های دین مبین اسلام باشد معذور است.
نظرات پس از تأیید در بخش روی خط آفتاب روزنامه چاپ می‌گردد.

ناحیه کاربری

آدرس ایمیل:
رمز عبور:
 
رمز عبورم را فراموش کرده‌ام

ثبت نام